DORESTAD MYTHE - VERVOLG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DORESTAD, EEN WERELDSTAD OP PALEN.

 

In de Nederlandse historiografie wordt krampachtig vastgehouden aan het idee, dat Wijk bij Duurstede het Dorestad van de Anonymus van Ravenna geweest zou zijn. Dat berust echter op een misverstand, want Ravennatis kent geen plaats (civitas) met de naam Dorestad, maar wel een landstreek (patria) van die naam, waarin wel enkele voor ons nog onbekende plaatsen (civitates) worden genoemd, maar niet een plaats Dorestad. De plaats Dorestad is onvindbaar. Daar heeft ook de archeologie niets aan kunnen veranderen.

Belangrijke geografische bronnen als de Cosmographia van Claudius Ptolemaeus, het Itinerarium van Antoninus en de Peutinger kaart vermelden geen Dorestad. We vinden alleen bij de Anonymus Ravennatis de vermelding, dat Dorestate de naam was van het patria Frisonum (Frigonum, Frixonum), dus geen vermelding van een plaats (civitas) zoals de meeste onderzoekers doen geloven. Daarmee staat ook de relatie tussen het castro Duristate en Ravenna's Dorestate ondanks de naamsovereenkomt op losse schroeven, althans wanneer men het castro Duristate in Bataua (Betuwe) plaatst. Meer kans maakt Rijnsburg ZH en omgeving om als Dorestates geidentificeerd te worden, omdat Dorestate door Ravennatis uitdrukkelijk gesitueerd wordt omstreeks (sub) de monding van de Rijn. Dat de monding van de Rijn als gevolg van de transgressie ter hoogte van Wijk bij Duurstede zou hebben gelegen, is volstrekt ongeloofwaardig.

 

 

WIJK BIJ DUURSTEDE

 

De plaats, die aangeduid werd als Wijk (Vicus) kreeg in 1300 stadsrechten van Gijsbert van Abcoude. De aanduiding 'bij Duurstede' is ontleend aan kasteel van die naam, dat ca. 1270 op die plek werd gebouwd. De naam Duurstede herinnert weliswaar aan de naam Dorestate of Dorestad, maar heeft daarmee niets van doen. Vermoedelijk is Wijk een uitgegroeid paaldorp langs de rivier, waarbij de vele gevonden palen niet voor een haven, maar voor een weg op palen langs de rivier werden gebruikt, zoals dat op veel plaatsen in de wereld gebeurt (afb. links). Als gevolg van de gunstige ligging kon zich hier wel een aanzienlijke handelsactiviteit hebben ontwikkeld. Die handelsactiviteit bestond voor het belangrijkste deel uit potten en veeslacht, voor een deel ook uit vis, producten uit de streek, die door passerende schippers werden meegenomen en elders verhandeld. De art-impressie (afb. rechts) geeft een onwerkelijk beeld van vele honderden insteekhavens. Zoek daar maar eens uit op welk adres ze potten en pannen verkopen. Toch is het beeld exemplarisch voor hoe er met alle macht geprobeerd wordt om van Dorestad een wereldstad te maken, waarvan niets meer over is dan een afvalberg van beenderen, potten en plankiers, waartussen iemand een mooie fibula (broche) is kwijtgeraakt.

 

 

 

 

 

MYTHE DORESTAD

 

1. Er is sprake van mythevorming rond Dorestad. Bronnen voor Dorestad zijn bepaald niet eenduidig met betrekking tot het karakter van de plaats: locus, villa, castrum, civitas, vicus, emporium ?

 

2. Voor het bestaan van Dorestad (Wijk bij Duurstede) worden belangrijke argumenten aan oude bronnen ontleend, te weten de Geographia van de Anonymus van Ravenna (ca. 700) en de Vita Anscharii (ca. 820). In de Geographia van de Anonymus van Ravenna is sprake van Dorostates, de benaming van het patria (vaderland) van de Friezen, liggend omstreeks (sub) de monding van de Rijn. Ravennatis kent geen civitas (stad) Dorestates. Sterker nog in het patria (vaderland) van de Friezen zijn hem in het geheel geen steden bekend, of het moesten Bordonchar en Nocdac zijn, die hem overgeleverd zijn uit de Oudheid (antiquitus).

 

3. In de Vita Anscharii (Het leven van St. Anskar) is sprake van een bisschop van Dorestad. Dit Dorestad blijkt niet ons Dorestad (Wijk bij Duurstede) te zijn, maar de plaats Dorstadt in Westfalen, niet ver van Goslar, de zetel van de Duitse keizer. Een tweede Dorestad dus.

 

4. Voor de bronnen die handelen over de invallen van de Noormannen (Denen, Vikingen) geldt dat die hebben plaats gevonden omstreeks de monding van de Rijn. Voor raids op Dorestad (Wijk bij Duurstede) is geen historisch of archeologisch bewijs gevonden.

 

5. Keizerlijke oorkonden betreffende tolvrijheid en andere privileges voor het Bisdom van Straatsburg maken een uitzondering voor drie keizersgoeden (emporia) Quentovicus (Etaples), Dorestado (Rijnsburg ?) en Clusae (Calais). Het gaat daarbij om drie havensteden (stapelplaatsen) met een vaste vrachtbootverbinding met Engeland. Het 80km landinwaarts gelegen Dorestad (Wijk bij Duurstede) kan onmogelijk als zo'n zeehaven beschouwd worden. En wat de Madelinus-munten met het opschrift DORESTAT betreft, ook daarvoor geldt de vraag, of dat DORESTAT niet op Dorstadt in Westfalen kan wijzen.

 

6. Er blijft dan niet veel meer van de wereldstad Dorestad over. Alleen een vicus van die naam.

 

 

 

 

Waar ligt Dorestates dan wel ?

 

Als we uitgaan van de plaatsbepaling van de Anonymus van Ravenna dat Dorestates omtrent (sub) de monding van de Rijn ligt, dan komt daarvoor het uitstroomgebied van de (Oude) Rijn in aanmerking. Rijnsburg gold als een emporium (kroondomein) en een plaats waar munten werden geslagen. Dat de streek te lijden heeft gehad onder invallen van de Denen is bekend. Er is zelfs de verdenking, dat de Denen het voormalige vuurtoreneiland Brittenburg in de monding van de (Oude) Rijn in hun macht hebben gekregen en als uitvalsbasis voor hun raids hebben gebruikt. Zie hier.

 

Op het einde van het eerste milennium raakte het uitstroomgebied bij Katwijk verzand, waarna uitgeweken werd naar een nieuwe locatie aan de onderste Rijn. Het kan niet toevallig zijn, dat de plaats, die daar tot ontwikkeling werd gebracht, een naam had die herinnert aan Dorestates. Die plaats is Dordrecht (Doertricht, Thuredrecht).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dordrecht door Braun-Hogenberg, 1575.

 

Zie ook:

Kaart van Blaeu

Kaart van Jansonius

Kaart van Ortelius

Kaart van Tirion (Batavodurum vicus , nu Wyk)

 

 

 

 

VERVOLG

 

  

Rodinbook